1

SPACE, STARS AND SLIMY ALIENS

 Nick Arnold,1999
Minh họa  Tony De Saulles,1999

Lời

Bản tiếng Việt xuất bản độc quyền theo hợp đồng chuyển nhượng
giữa Scholastic UK Limited và Nhà xuất bản Trẻ.

Biểu ghi biên mục trước xuất bản được thực hiện bởi Thư viện KHTH TP.HCM

Arnold, Nick
Không gian - các vì sao - và người ngoài hành tinh / Nick Arnold ; m.h. Tony De Saulles ; ng.d. Trịnh Huy Triều.
- T.P. Hồ Chí Minh : Trẻ, 2008
148 tr. : tranh ảnh, hình vẽ ; 20 cm. - (Kiến thức bách khoa) (Horrible science)
Nguyên bản : Space, stars and slimy aliens.
1. Vũ trụ học. 2. Thiên văn học. 3. Đời sống trên các hành tinh. I. De Saulles, Tony m.h. II. Trịnh Huy Triều d. III.
Ts. IV. Ts: Space, stars and slimy aliens.
523.1 -- dc 22
A757

Nick Arnold bắt đầu nghề viết lách từ khi
còn rất trẻ, nhưng không hề nghĩ mình
sẽ tạo dựng được danh tiếng từ những
trang viết về vũ trụ. Nick đặc biệt thích
thú với các vì sao và có ý định trở thành
nhà du hành vũ trụ để được trực tiếp bay
vào không gian - anh đang hàng giờ hàng
phút trông đợi điều đó.
Khi không bận rộn với Horrible Science,
Nick Arnold thích thưởng thức món pizza,
phóng xe môtô trên đường và nghĩ ra
những câu đùa tếu ý vị.

Tony De Saulles - ngay từ khi còn ẵm
ngửa, Tony đã vớ lấy những cây bút màu
và vẽ nguệch ngoạc. Với Tony, Horrible
Science hết sức nghiêm túc, nhưng anh
vẫn bình thản chấp nhận lao mình vào
lỗ đen. Rất may Tony đã lành lặn trở về.
Những lúc rảnh rỗi, Tony thích gieo
những vần thơ và chơi squash, tuy vậy
anh chẳng bao giờ làm thơ về môn thể
thao yêu thích của mình.

4

LỜI GIỚI THIỆU
Đuổi theo!

Chiến binh ngôi
sao định bỏ trốn...
Ối!

Ôi!

Nhưng
những người ngoài
hành tinh ngày càng
đến gần!

Những bộ phim về vũ trụ thật hấp dẫn. Chúng ta ai mà chẳng bị
cuốn hút bởi các phi thuyền bay vèo vèo, những hành tinh thê lương và
đám người ngoài hành tinh kỳ dị. Và chúng ta thấy thương cho những
ông thầy khô khan luôn miệng càu nhàu: “Rõ vớ vẩn, toàn bịp bợm!”
Ấy thế nhưng vũ trụ mà họ dạy chúng ta còn rùng rợn hơn phim nhiều!
Bây giờ, chúng ta sẽ bay vút vào vũ trụ, lao mình tới những nơi
5

chưa một cuốn sách khoa học nào từng đề cập đến.
Mục đích chuyến du hành của chúng ta là tìm hiểu xem vũ trụ rùng
rợn đến thế nào. Và tại sao chỉ mỗi một việc đơn giản là đi ra ngoài
khoảng không vũ trụ lại có thể làm ruột gan ta lộn tùng phèo và hai
con ngươi lọt khỏi tròng.
Rồi, nếu không việc gì, ta sẽ ngó qua các hành tinh chết chóc và
những ngôi sao sôi sùng sục hay Mặt trăng xấu xí. Toàn những nơi
rùng rợn. Và chúng ta sẽ tìm hiểu về những chuyện đáng sợ, bẩn
thỉu và tức cười như...
 Mặt
 Tại

trời ca hát
sao trong không gian ta không thể ợ.

 Những

ngôi sao biến ta thành nước nhầy.

phải, Watkins, cậu đúng
là một ngôi sao

 Và

tại sao trong mỗi chúng ta có một phần của các ngôi sao.

Chính thế, chúng và nhiều điều hay ho khác... e hèm... sau đây,
phần lớn
những điều
trong cuốn
sách này
là thật…

trừ người
ngoài hành
tinh!

6

chuyên gia của chúng tôi, Luke “Ngược đời” muốn nói đôi lời...
Đúng vậy! Các nhà khoa học không tin vào sự tồn tại của người
ngoài hành tinh. Và chúng tôi bịa ra người ngoài hành tinh trong cuốn
sách này. Nhưng quả thực chúng tôi đang tìm kiếm những cơ hội giáp
mặt với sinh vật ngoài Trái đất.
Còn lại là thật một trăm phần trăm - mặc dù nó có vẻ rất xa vời.
Hy vọng bạn sẽ thấy vũ trụ là một thứ gì đó khác thường và muốn
biết nhiều hơn. Và ai biết được, có thể một ngày nào đó chính bạn
sẽ là nhà du hành thực hiện những chuyến viễn du trong không gian.
Nào, hãy yên vị và thở thật sâu! Câu chuyện bắt đầu!

ê - có ai thấy
bỏng ngô đâu không?

c

hộp!

choạp!

7

chóp

chép!

Vũ trụ đó đây
Trái đất là một quả bóng xanh trôi nổi trong đại dương đen kịt. Đại
dương này tối tăm và đáng sợ như con ma dưới hầm tối! Ta sẽ thấy
vũ trụ nguy hiểm chết người như thế nào ở phần sau - nhưng đầu
tiên, phải ôn lại một số khái niệm cơ bản đã.
Nào, trong vũ trụ có những gì?

Hồ sơ vũ trụ

TÊN: Mọi thứ trong vũ trụ
THÔNG TIN CƠ BẢN: Những thứ ta có
thể nhìn thấy trong vũ trụ...

Mát quá!

Sao - khối cầu khí cực nóng (Mặt trời của chúng
ta chính là một ngôi sao). Ngay cả ngôi sao nhỏ
nhất cũng to gấp 80 lần hành tinh lớn nhất
(Muốn biết nhiều hơn, xem trang 21)
Thiên hà - quần thể gồm hàng tỉ ngôi sao xúm xít.
To quá!

Trên địa cầu có gì
thế?

Hành tinh - Những khối đá và khí chuyển
động quanh ngôi sao. Thời gian để một
hành tinh đi trọn vòng quanh ngôi sao
được gọi là năm. Các hành tinh tự quay
tròn trong không gian. Mỗi một vòng quay
như vậy là một ngày.

8

Hệ Mặt trời - Mặt trời và các hành
tinh quay xung quanh.
Mặt trăng (hay vệ tinh) - các vật
thể quay xung quanh hành tinh.

MỘC TINH

Tiểu hành tinh - Những khối đá
trong Hệ Mặt trời. Phần lớn tập trung trong một vùng gọi là
Vành đai Tiểu hành tinh (Xem thêm trang 91)

sao chổi
Có đá trước mặt!

Sao chổi - khối cầu băng và đá ở ngoài rìa Hệ Mặt trời quay xung quanh
Mặt trời. Một số sao chổi bay lại gần Mặt trời (Bạn muốn biết nhiều
hơn không? Hãy xem trang 128.)
MÁCH NƯỚC: Một số ngôi sao không đáng yêu như ta tưởng. Nếu đến
gần những quả cầu sáng lấp lánh này, chúng sẽ biến ta thành nước!
(Để nắm rõ, hãy lật trang 26-29)

Xử sự kiểu “ngôi sao” thế này
không hay chút nào...

9

Đừng nghĩ rằng những ngôi sao này ở rất gần, và ta chỉ mất chừng
dăm ba phút để tới đó. Không, chúng rất, rất xa. Để biết vũ trụ rôïng
lớn đến mức nào, ta hãy thử làm thế này xem:
Nhặt lấy một hạt cát (những bạn nhỏ
có thể dùng một đồng xu hay cái gì đó
thật bé). Đặt hạt cát lên đầu ngón tay
và duỗi thẳng cánh tay ra. Giơ cánh tay
về phía bầu trời. Bạn có thể nhìn thấy
hạt cát không? Có à? Mắt bạn đúng là
tinh như mắt cú!
Nào, giờ hãy tưởng tượng mắt bạn
tinh như như một kính viễn vọng, và bạn
đang chăm chú nhìn vào một điểm tí xíu
trên bầu trời, chỉ nhỏ bằng hạt cát. Bạn nhìn thấy bao nhiêu ngôi sao?
Ở đây có ba khả năng...
a.

Chẳng có gì. Bầu trời cũng rỗng không như ví tiền của tôi.

b.

Có hai ngôi sao.

c.

Có 200.000 tỉ ngôi sao.
c. Có 200.000 tỉ ngôi sao nhỏ như hạt cát trên vùng trời.
Trả lời:

Và bây giờ hãy bỏ chút thời giờ cho những con số Cực Lớn
Trong cuốn sách này có rất nhiều số cực lớn. Vậy lớn đến mức nào
thì được coi là Cực Lớn?
Vào năm 2002, nhà quán quân giặt quần áo Chick Shung Chui đã
tuyên bố giải nghệ sau khi đã giặt được chiếc áo sơ mi thứ một triệu.
Ông mất 53 năm miệt mài bên chậu nước, mỗi giờ phải giặt cho được
36 cái áo để có thể giặt được một triệu áo sơ mi. Nhưng để giặt một
10

tỉ chiếc áo, Mr. Chick sẽ phải làm việc trong 53 NGÀN năm! Cầu cho
bạn không phải giặt nhiều như vậy!
Tôi sẽ nói cho bạn biết điều khiến đầu tôi suýt nổ tung, nhưng đầu
tiên chúng ta sẽ cùng kiểm tra Kính Thiên văn Không gian Hubble đã.
Chiếc kính viễn vọng cực mạnh này được đưa lên quỹ đạo Trái đất từ
năm 1990. Nó quả thật đã hướng vào một điểm tí xíu trên bầu trời
và phát hiện ra 200.000 tỉ ngôi sao ở đó. Tôi dám cá rằng báo chí đã
tốn khá nhiều giấy mực cho sự kiện này...

NHẬT BÁO

THÁI DƯƠNG HỆ

Ngày 15 tháng 1 năm 1996
vũ trụ đông thật là

đông!

ngôi sao, nhưng mây và bụi
bẩn sẽ làm nhiễu loạn hình

Các nhà khoa học choáng
váng bởi những khám phá
mới nhất của Kính Thiên văn
Không gian Hubble.

ảnh. Vượt ra ngoài bầu khí
quyển Trái đất, Kính Thiên
văn Không gian Hubble cho
hình ảnh rõ nét hơn nhiều.
Một nhà thiên văn học run
rẩy phát biểu: “Nó khiến tôi
thấy mình thật nhỏ bé, đầu
óc quay cuồng!” Sau đó bà ta
biến vào phòng với ly nước và

Thậm chí chỉ một khoảng
nhỏ của bầu trời cũng có
tới 2.000 Ngân hà. Những
kính thiên văn mặt đất có

thuốc
đau đầu.

thể quan sát được hàng tỉ

11

Nhưng thực ra báo chí đã bỏ qua phần hấp dẫn nhất – cái làm cho
đầu tôi suýt vỡ tung ra...

ơ!

chú ý! hãy đội mũ bảo hiểm
trước khi đọc phần này!

Chuyện LỚN (hãy đội mũ bảo hiểm vào!)
Cái điểm đó chẳng có gì đặc biệt hết. Nếu ta hướng Kính Hubble
vào bất kỳ điểm nào trên bầu trời thì cũng sẽ thấy một số lượng sao
nhiều như vậy. Và như thế có nghĩa là... ơ, cái máy tính cầm tay
của tôi đâu rồi nhỉ? Sẽ có khoảng 40 TỈ THIÊN HÀ – hay 4.000 TỈ TỈ
NGÔI SAO trên bầu trời. Một số trong hàng tỉ tỉ ngôi sao này có thể
có các hành tinh quay xung quanh – trong đó có các thế giới giống
như Trái đất! Tóm lại, các nhà khoa học ước tính có thể có khoảng
MỘT TỈ hành tinh giống như Địa cầu tồn tại trong thiên hà của chúng
ta! Nhưng biết đâu có khi còn NHIỀU HƠN…
Đây mới chỉ là phần Kính Hubble có thể nhìn thấy – ngoài ra còn
có thể có hàng tỉ ngôi sao xa tít tắp mà Kính không thấy được. Ánh
sáng từ một số ngôi sao đã phải lướt vèo vèo 300.000 kilômet một
giây suốt hơn mười tỉ năm để tới được Kính Hubble. Hà hà, rõ ràng
chúng phải chuyển động với “tốc độ ánh sáng”. Dù gì thì nó cũng đủ
khiến ta váng cả óc. Này, bạn có sao không đấy?

Quá mức
Trước khi tiếp tục, phải nghỉ ngơi một lúc cho hoàn hồn đã – cả
tôi và bạn...
12

xin chào!
trái đất

Ta đang nhìn vào Thiên hà của chúng ta - Ngân hà, hay Milky Way.
Bạn có thể nhìn rõ Dải Ngân hà nếu bạn đang ở một nơi nào đó ít
có ánh đèn - như thôn quê chẳng hạn. Trông Dải Ngân hà giống như
một dòng sữa khổng lồ chảy ngang bầu trời…
Nhưng nó không phải là sữa. Những
vì sao đấy. Chính xác là khoảng 200.000

Nhìn thẳng

tỉ ngôi sao. Và vì ta đang nhìn nghiêng
vào nó nên thấy các ngôi sao xúm xít
bên nhau (cũng như ta nhìn một cái đĩa
theo chiều nghiêng).
Những ngôi sao này trải ra trên một
chiều rộng bằng 100.000 năm ánh sáng

Nhìn nghiêng

(một năm ánh sáng là khoảng cách mà
ánh sáng, hay tín hiệu điện từ, đi được trong một năm - khoảng 9,46
nghìn tỉ kilômet với vài mét lẻ). Điều đó khiến việc trò chuyện với
người ngoài hành tinh gặp muôn vàn khó khăn.

13

Theo tôi, một cuộc trao đổi
ngắn gọn với người ngoài hành
tinh trong Thiên hà của chúng
ta có khi phải mất cả chục ngàn

các con anh gọi điện
cho người ngoài hành
tinh à?

năm. Hóa đơn điện thoại của
bạn sẽ LỚN KHỦNG KHIẾP!
Nhưng mặc dù rộng lớn như vậy, Dải
Ngân hà chỉ là một phần của nhóm gồm
trên 40 Thiên hà được gọi là Nhóm Địa phương (tiếng là “địa phương”
nhưng cũng rộng hàng tỉ tỉ kilômet). Và Nhóm Địa phương cũng chỉ
là một phần của Siêu cụm Địa phương. Vì thế, để người ngoài hành
tinh biết được, ta phải đề địa chỉ đầy đủ như sau...

Trái đất
Hệ Mặt trời
trong các nhánh
t
ộ
(m
n
o
ri
O
h
án
Nh
ng ta)
của thiên hà chú
Dải Ngân hà
g
Nhóm Địa phươn
ơng
Siêu cụm Địa phư
Vũ trụ
ất mã vùng
Xin lỗi, tôi quên m

Người Trái đất
thân mến
Đã nhận được
thư của các bạ
n!
Khi nào rỗi sẽ g
hé thăm!
Thân mến
Người ngoài h
ành tinh XXX
14

Nghĩ mà xem, vũ trụ rộng lớn như vậy nên phải mất vài triệu năm
để bức thư này tới nơi.
OK, vũ trụ lớn không tưởng nổi, nhưng chỉ những con số về vũ trụ
là đáng nể. Chứ thực ra nó KHÔNG LỚN lắm đâu - nó trống rỗng! Các
nhà khoa học nói rằng vũ trụ có đến 99,9999% không có gì - hoàn
toàn trống rỗng, vắng lặng. Vậy nên có thể nói vũ trụ, phải, vũ trụ
ấy, gần như là trống rỗng! Hoặc giả dụ vũ trụ là một căn phòng khổng
lồ, bề ngang 30km và cũng cao cỡ đó, và tất cả Sao, Hành tinh (kể
cả Hành tinh Sữa chua), Tiểu Hành tinh, Mặt trăng... gộp lại thành
một, thì chúng cũng chỉ bé tí xíu như một hạt cát mà thôi.
Vậy chẳng lẽ chúng ta bắt đầu từ đây?!
Phải, giờ bạn đã biết chút

Chắc chắn!

xíu về vũ trụ rồi. Chắc rằng
bạn đang rất nóng lòng muốn
nhảy lên phi thuyền để đi
thăm thú vũ trụ.

Đừng vội thế anh bạn!
Chẳng lẽ bạn nghĩ chỉ thế
là bạn đã được lên chiếc phi

Ơ…

Không?

thuyền hàng tỉ đôla ư?

Bạn phải mất hàng năm trời luyện tập trước khi được xán lại gần
phi thuyền. Nhưng trong thời gian đó, bạn có thể đọc cuốn truyện
siêu giả tưởng của chúng tôi. Và đoán thử xem nào? Phần mở đầu sẽ
cho bạn thấy vũ trụ thực sự giống như...
15

Chuyến du hành ngoài hành tinh
của Táo dầm
Chào các bạn, tôi - Táo dầm, cư dân
của hành tinh Số Zách... nguyên là
phi hành gia. Nay là chủ tịch Hãng
Lữ hành Liên hành tinh. Mời các bạn
bớt chút thời gian cho quảng cáo của
hãng tôi...
Rong ruổi khắp Thiên hà
VỚI CÁC TOUR LỮ HÀNH CỦA TÁO DẦM
Thoải mái trên phi thuyền sang
trọng tiện nghi trong tour du lịch
Thái dương hệ!
Hướng dẫn viên cực kỳ thông thạo (có
hai bộ não) - đó chính là tôi, Táo Dầm.
 Ly kỳ, hồi hộp và vui tươi
bổ ích cho mọi gia đình!
 Tiếp xúc với mọi kiểu
người ngoài hành tinh
theo giá thỏa thuận!
Khám phá chín hành tinh,
một Mặt trời cùng rất nhiều mặt
trăng!
Những cuộc dạo chơi kỳ thú ngoài
không gian. (được cung cấp đồ
bảo hộ).


“Hãy đến với Công ty Du lịch Số 1 Thiên hà - Hãng
Lữ hành Liên Hành tinh Táo Dầm!” (không có chi
nhánh)
16

BẢN ĐỒ LỮ HÀNH
HỆ mặt trời

điểm đến

diêm
vương
tinh

(Đường chấm là
hành trình
tour lữ hành)

vành đai tiểu hành tinh

thổ tinh

kim tinh
mộc tinh

trái đất

mặt trời

hỏa tinh

bắt đầu

thủy tinh

thiên vương
tinh
hải vương
tinh

Hành tinh Kẹo Sữa

Chữ in nhỏ
1. Hãng sẽ cảnh báo tới du khách những nguy hiểm thường gặp tại
mỗi hành tinh. Vì thế hãng hoàn toàn không chịu trách nhiệm nếu du
khách “đi đời nhà ma”.
2. Khi rời khỏi phi thuyền, du khách nhớ mặc đồ bảo hộ. Nếu không
du khách sẽ phải chịu chi phí phát sinh cho đám tang.
THÔNG TIN KHOA HỌC QUAN TRỌ
NG

Hừm, có vẻ như phi thuyền của dân
Số Zách bay nhanh hơn nhiều so
với các
thiết bị tương tự của người Địa cầu.
Các phi thuyền của chúng ta phải
mất
nhiều năm để du hành giữa các hàn
h tinh. Ví dụ phi thuyền không ngư
ời
lái
Voyager 2 được phóng lên năm 197
7 và chỉ tới được Hải Vương tinh vào
năm 1989 - 12 năm sau đó!

17

Câu chuyện bắt đầu khi một gia đình người ngoài hành tinh đăng
ký tour Lữ hành Thái dương hệ với hãng của tôi. Tuy là dân có tiền,
nhưng thuộc loại “đầu đất”… Họ thậm chí
còn chẳng buồn ghé thăm người Kẹo
Sữa trong hành trình.

Bộ não của tôi
đâu rồi nhỉ?

Đây là gia đình họ. Xương Xa là
một phụ nữ Dẻo quẹo trên Hành
tinh Sữa chua. Nói riêng với các
bạn điều này nhé, bà ta không được
thông minh lanh lẹ cho lắm.

Chào mọi người!

Và đây là con của bà - cô bé Xương
Xăm. Cô vẫn còn đang trong kén, nhưng
100 năm nữa, cô sẽ nở ra và thành một
người Dẻo quẹo trưởng thành, giống như
mẹ của cô, bà Xương Xa.
Ngày đầu tiên của hành trình, tôi cố dò
hỏi xem họ đã từng bay vào vũ trụ chưa.
Sự khởi đầu không được như ý. Vài trục trặc đã

xảy ra. Chúng tôi thực hiện chuyến dạo chơi đầu tiên ngoài không
gian, nhưng bà Xương Xa lại để quên một số thiết bị an toàn...

Sẵn sàng chưa?

Cá không! Tôi có thể thực hiện với một ít không khí
trong lành!

Bà quên đồ bảo hộ rồi, thưa bà!

18

Chỉ vài giây sau, bà Xương Xa phải chịu những tác động của vũ
trụ khi không có đồ bảo hộ.
Vũ trụ có thể lạnh dưới -1000C. Ở nhiệt độ này, da rắn đanh lại
như thép nguội. Ánh Mặt trời nóng dãy tới hơn 1200C, đủ làm da
biến thành miếng bóng bì giòn tan. Nửa người bà Xương Xa đông
cứng thành kẹo thạch, trong khi nửa kia giống như củ khoai nướng
cháy sém.

Không có không khí tác động vào bên ngoài nên không khí từ
trong cơ thể bà Xương Xa đẩy ngược trở ra. Chẳng mấy chốc ruột
gan phèo phổi cùng những con mắt của bà nổ tung. Máu và dịch
lỏng trong cơ thể sôi lên như nồi canh.
Những tia chết người, gọi là bức xạ từ Mặt trời nướng chín bà
Xương Xa. Loáng một cái, bà ta vàng rộp như con gà bỏ lò. Mất
vài giây tôi mới kéo được bà ta vào phi thuyền. Và sau nhiều tiếng
đồng hồ chữa trị, bà Xương Xa đã hoàn toàn hồi phục.

G
HỌC QUAN TRỌN
THÔNG TIN KHOA
g khả năng
Dẻo quẹo có nhữn
Dường như người
o bị như vậy
người Trái đất nà
siêu phàm. Bất kỳ
ngay lập tức!
sẽ “nghẻo cù từ”

19

Bạn thấy đấy, có rất nhiều hiểm nguy trong vũ trụ - nhưng ít ra thì
các vì sao trông rất rực rỡ - như Kính Thiên văn Không gian Hubble
đã cho thấy. Nhưng ta không bay vào vũ trụ chỉ để ngắm trăng sao...
Nếu chỉ vì thế, bạn có thể tự làm nổ đom đóm mắt là cũng giống y
chang (tất nhiên điều đó không hay chút nào!)

Hoặc bạn có thể hướng ống kính tới chương sau.

Chà - Ngạc nhiên chưa!

20

NHỮNG NGÔI SAO KỲ LẠ
Ngắm sao ư? Rất dễ dàng. Nhưng hiểu được chúng không đơn giản
chút nào. Thậm chí bạn có thể gặp phải những câu hỏi cực kỳ hóc búa...

những
vì sao
ra đời như thế
nào?

hoạt động của
chúng
ra sao?

mọi
vì sao đều
giống nhau?

OK, OK - Đây là một số câu trả lời. Hãy bắt đầu từ lúc khởi đầu
(như thế sẽ tốt hơn là bắt đầu từ chỗ kết thúc). Ngôi sao ra đời như
thế nào? Để tìm hiểu, chúng tôi đã thu xếp được phỏng vấn ngôi sao
quen thuộc của chúng ta - Mặt trời...

Tạp Chí Ông Sao
Chủ đề trong tuần:

tự thuật
của sao

dấu hiệu sao

21

t

những bí mật của Mặ
trời

NHỮNG BÍ MẬT
CỦA MẶT TRỜI

chuyên mục thái
dương hệ

- của phóng viên Nhiễu Sự Chắc chắn ông là
ngôi sao lớn nhất trong Hệ Mặt trời – một
huyền thoại trong thời đại của mình. Khi
tôi gặp Mặt trời, ông đang có tâm trạng rất
vui trong ngôi nhà riêng ở trung tâm Hệ
Mặt trời. Với một khối cầu khí Hydro 4,6 tỉ
năm tuổi, trông ông còn phong độ chán.
P.v. Nhiễu Sự: Xin hỏi ông đã trở thành
một ngôi sao như thế nào?
Mặt trời: Tôi vẫn còn nhớ như in ngày đó, như thể nó mới xảy ra
ngày hôm qua – mặc dù đã 4,6 tỉ năm rồi.

trôi giạt!

Nhiễu Sự: Mọi chuyện bắt đầu thế nào?
Mặt trời: Khi đó tôi chưa là gì cả, chỉ là
một đám mây bụi và khí to tướng vật vờ
trong vũ trụ. Tôi chỉ là một kẻ lang thang
“vớ vẩn”. (!)
Nhiễu Sự: Nhưng ông đã tự kéo mình lại?

Mặt trời: Anh cho rằng tôi đã làm à? Tôi
không chắc điều gì đã xảy ra, nhưng tôi

kéo!

đoán một ngôi sao đi ngang đã huých tôi
một cái. Khi đó tôi co mình lại, kéo đám khí
và bụi lại thành dạng một quả bóng. Đó quả
là những ngày HẠNH PHÚC – Tôi đã là một
quả bóng! Mọi việc cứ thế tiếp tục cho đến

kéo

lúc tôi thành NGÔI SAO!
22

Nhiễu Sự: Rồi sau đó?
Mặt trời: Tôi ngày càng to hơn, ngày càng nóng hơn – cho đến khi
tôi thực sự phát sáng!
Nhiễu Sự: Đâu là bí mật trong sự thành công của ông giống như
là một ngôi sao? Cái gì làm nên danh tiếng của ông?
Mặt trời: Ồ, nếu anh là một ngôi sao, anh sẽ phải có cái đó...
Nhiễu Sự: Cái gì?
Mặt trời: Lực hấp dẫn đủ mạnh để nghiền vỡ khí Hydro của mình
thành một chất gọi là Heli. Phẩm chất ông sao – tôi gọi nó như vậy!
Nhiễu sự: Và nó cho ông năng lượng?
Mặt trời: Một số Hydro biến thành năng lượng nhiệt và ánh sáng.
Chúng là thứ giữ cho tôi tồn tại!
Nhiễu Sự: Nhưng ban đầu, sự thành công không đến ngay trong
một chốc một lát – phải mất vài triệu năm ông mới thành một
ngôi sao.
Mặt trời: Phải, khi đó thật sự là rất
gian nan!

tỏa sáng!

Nhiễu Sự: Và cùng lúc đó, các hành
tinh của ông cũng hình thành...
Mặt trời: Phải – đó là những gì ở ngoài
cùng đám mây của tôi. Chúng là một
phần trong thành công chói lọi mà tôi
đạt được.
Nhiễu Sự: Tôi biết, tôi cũng đang
phỏng rộp lên rồi đây.
Ồ, quả thật ông già Mặt trời có trí nhớ rất tốt! Trái đất và các hành
tinh khác đúng là khởi đầu như các cụm khí và bụi. Các cụm co lại
thành các khối đá nhỏ. Và các khối đá nhỏ tiếp tục tụm lại thành khối
đá lớn hơn và sau đó là các tiểu hành tinh. Các tiểu hành tinh kết hợp
với nhau và từ đó hình thành nên các hành tinh ngày nay.
23

Cá là bạn chưa biết!
Những ngôi sao nhỏ hơn Mặt trời của chúng ta 12 lần sẽ
quá nhỏ để tỏa sáng. Loại “sao không ra sao” này được gọi
là sao lùn nâu.
Bây giờ có một câu hỏi mà tôi biết bạn đang nóng lòng muốn hỏi
đây. Cái gì đã làm cho khí, bụi và những khối đá co lại và kết hợp với
nhau tạo thành những ngôi sao và Hệ Mặt trời? Không có nó, chúng
ta sẽ không có mặt trên đời này, và theo tôi, nó là lực hấp dẫn. Hê,
lời giải đáp đấy - nó là một lực gọi là lực hấp dẫn!

Tham lam hung tợn
Lực hấp dẫn là cái chi phối vũ trụ và mọi thứ trong đó. Bạn phải
hiểu biết về nó để có thể nắm được những phần còn lại trong cuốn
sách này. Nó là một khái niệm khoa học.
Chú ý!

Không lặp lại

chú ý, các vấn đề khoa học sắp
xuất hiện!

Hồ sơ vũ trụ
TÊN: Lực hấp dẫn
1. Lực hấp dẫn là lực được tạo ra bởi mọi
vật trong vũ trụ.
2. Lực kéo mọi vật khác khi nó đi ngang
qua không gian.

24

Lực
hấp dẫn

kéo Trái đất về phía MÌNH!
4

Lực hấp dẫn
của Trái đất

về phía nó, và lực hấp dẫn của bạn

lực hấp dẫn
của bạn

3. Lực hấp dẫn của Trái đất kéo bạn

.

Lực hấp dẫn tác động lên bạn
yếu dần khi bạn rời xa Trái đất.
Nhưng ở khoảng cách hàng tỉ
kilômet, lực hấp dẫn vẫn có
tác động. Chính nhờ có lực hấp
dẫn của Mặt trời nên các hành
tinh mới không bay lạc ra ngoài
vũ trụ.

Ối trời ơi!

MÁCH NƯỚC:
Càng to béo nặng cân thì
lực hấp dẫn của bạn càng
mạnh. Vì thế Trái đất (to
nặng hơn bạn gấp bội) luôn
kéo bạn rơi xuống khi bạn
nhảy lên - dù bạn có cố mấy
đi nữa…

Thực chất của lực hấp dẫn là vậy đấy. Giờ đây, bạn sẽ có cơ hội
tận mắt nhìn thấy những vì sao. Nhưng trước hết tôi có một số tin tức
không được vui lắm về các ngôi sao lớn - những ngôi sao to hơn Mặt
trời tới 10 lần. Những ông khổng lồ này có những thú vui rất đáng sợ...

25

Ngôi sao tai ương
Ngôi sao lớn chả đem lại điều gì hay. Bạn có biết - thậm chí ngay
cả trước khi ra đời, những ngôi sao khổng lồ này đã làm vũ trụ đảo
điên lên rồi! Những ngôi sao lớn nhỏ đủ kiểu hình thành trong những
đám mây khí bụi (như trong câu chuyện của Mặt trời ở trang 22).
Nhưng khi một ngôi sao lớn thành hình, nó lập tức ngấu nghiến các
ngôi sao nhỏ hơn xung quanh, và làm chúng nổ tung.

ối!

ÁI!

Các ngôi sao lớn cũng rất thích món khí. Chúng tạo ra nhiều sức
nóng hơn và ngốn hết Hydro của nó nhanh hơn các ngôi sao nhỏ
như Mặt trời. Và mới chỉ được 11 triệu năm tuổi, ngôi sao đổ sập vào
trong - bị kéo bởi lực hấp dẫn của chính nó!

Lõi của ngôi sao lại bùng lên một lần nữa... nhưng không đủ ngăn
chặn phần bên ngoài ngôi sao tiếp tục “sụm bà chè”!

tôi sắp phun ra rồi!
26

Ngôi sao BÙNG NỔ DỮ DỘI, phát ra ánh sáng chói lọi hơn cả MỘT
TRĂM TỶ ngôi sao bình thường! Người ta gọi là sao siêu mới – và nó
đúng là một siêu sao sáng chói. Và bạn có thể cho rằng... cuối cùng
siêu sao đáng ghét này sẽ tan tành thành cát bụi?
Bạn có hay xem phim kinh dị không? Trong những bộ phim này,
con quái vật được cho là đã chết đột nhiên xuất hiện trở lại... Và với
những ngôi sao lớn cũng vậy!
Sau khi bùng nổ, lõi ngôi sao tiếp tục co lại. Nhưng nó không chết
– mà biến thành một tiểu quái vật tai quái - sao neutron.

Grừ!
Grừ!
Chỉ khoảng 20km đường kính – bạn nghĩ nó nhỏ xíu như vậy nên
không làm nên trò trống gì? Cứ thử
lại gần xem...

Ngôi nhà trên Trái đất

Sao neutron nặng kinh khủng.
Chính điều đó khiến nó có lực hấp
dẫn vô cùng mạnh. Nếu ở trên ngôi
sao này, lực hấp dẫn sẽ làm cơ thể
bạn nặng đến độ chỉ một cái gỉ mũi
của bạn cũng nặng cả TRIỆU TẤN – đủ
sức đè tan ngôi nhà.

27

Cục nước mũi
của bạn trên sao
neutron

Bạn có muốn lên ngôi sao neutron chơi một chuyến?

Du lịch kinh hoàng xin giới thiệu...

Khách sạn
Ngôi sao Neutron
Chào đón các bạn đến với khách sạn
XIN MỜI!
“CÓ SAO” bên ngoài Địa cầu...
Bầu khí quyển độc nhất
PHÌ PHÒ!
vô nhị! Nó nặng đến độ chỉ cao có 2,5cm.
Ít ra thì bạn cũng được nằm dài trên giường
cả ngày, và thở hổn hà hổn hển!
Tập l uy ện tro ng
RỪ...Ừ...Ừ!
phòng tập chuyên dụng của chúng
tôi. Chỉ nội việc nhấc đầu lên, bạn
đã thấy còn khó gấp vạn lần leo lên
đỉnh Everest rồi.
Bạn sẽ muốn nằm vật ra ngay lập tức. Và
cho dù bạn không muốn thì lực hấp dẫn
cũng sẽ làm thế!
Một số sao neutron được gọi là pulsar. Chúng quay nhanh đến
nỗi chỉ trong chớp mắt đã quay được đến mấy vòng. Và chúng
cũng phát ra những chùm sóng điện từ, giống như một đài phát
thanh nhấp nháy.
Nhưng có một loại sao neutron phát ra sóng điện từ tương đối yếu
hơn. Tôi đang nói về những ngôi sao từ trường khủng bố.
Sao từ trường (magnetar) giống như một cục nam châm khổng
lồ – nhưng bạn không muốn có một thứ đồ chơi như vậy đâu. Nếu
một ngôi sao từ trường ở vào vị trí Mặt trăng của chúng ta hiện nay,
nó sẽ hút hết kim loại từ tính trên Trái đất, đồng thời biến đống băng
cát-sét bạn dày công thu thập thành đồ bỏ đi. Mà thế là còn nhẹ đấy...
28

Từ trường kinh khủng của nó sẽ làm các tế bào trong cơ thể bị
đảo lộn lung tung, biến chúng ta thành thứ dở người dở ngợm. Thật
không đáng cười chút nào đúng không?
Nhưng với những ngôi sao thật lớn - loại nặng gấp hai mươi lần
Mặt trời của ta ấy - thì còn kinh hoàng hơn nữa. Sao từ trường dù
sao còn có diện mạo ưa nhìn. Với những ngôi sao thực sự lớn, những
gì còn lại sau khi sao siêu mới phát nổ co lại là... LỖ ĐEN GHÊ SỢ!
Chui vào đó thì cứ gọi là..., nhưng nếu bạn muốn thử thì xin mời!

Du lịch kinh hoàng xin giới thiệu...

Khách sạn
Lỗ Đen
Được ở khách sạn thì nhất rồi còn gì? Mà đây
không phải là một khách sạn bình thường, nó là
khách sạn “KHỦNG” nhất vũ trụ. Và bạn sẽ thấy
sức hút của nó khó lòng cưỡng lại! Một khi bước
chân vào, niềm vui sẽ ùa đến! Phải, vui lắm đấy,
bởi cơ thể bạn bị kéo thành sợi dây dài mảnh như
sợi tóc và cuối cùng biến mất mãi mãi... Bạn như
tan ra... Ồ không, đúng là tan thật

phải, tan tành!

29

Nào, bạn còn muốn đặt chỗ trong lỗ đen?
Hay bạn thích lau chùi nhà tắm hơn... Được rồi, vui lên nào!

Trong mỗi con người đều có một ngôi sao!
Bạn biết đấy, những ông sao khổng lồ phát nổ này không phải đều
mang đến điều xấu. Chắc hẳn bạn chưa biết rằng ngay cả bạn cũng
mang trong mình một phần của ngôi sao đã nổ tung! Vậy mời bạn
hãy đến với phần hết sức lạ thường trong câu chuyện của chúng tôi...
Giống như mọi ngôi sao khác, những ông sao khổng lồ dành thời
gian để ngốn ngấu khí Hydro của nó, biến chúng thành Heli. Nhưng
không phải lúc nào cũng vậy. Khi ông sao khổng lồ bị nóng quá và
chuẩn bị nổ tung, nó sẽ ngốn đủ thứ bà rằn và bắt đầu phun ra các
chất khác. Ôxy mà bạn hít thở hàng ngày hàng giờ, chất sắt ở trong
máu hay như Carbon trong cơ thể chính là những chất được tạo ra
trong một vụ nổ sao hàng tỉ năm trước khi bạn sinh ra đời.

gàu chứ bụi sao bụi siếc gì!

nhìn này mẹ ơi, bụi sao đấy!

Không mất thì giờ nữa, đây là lúc để bạn có được những ngôi sao
ngay trong mắt. Nào các bạn – tới lúc ngắm sao rồi!

Câu lạc bộ Ngắm sao Kỳ quặc
Hàng đêm chúng ta nhìn thấy biết bao nhiêu cặp mắt hấp háy trên
trời. Chúng là những vì sao. Giờ đây bạn có cơ hội tham dự cùng
những người ngắm sao siêu việt, những người chỉ cần dùng đến đôi
mắt của mình để khám phá vũ trụ. Chào mừng bạn đến với Câu lạc
bộ Ngắm sao Kỳ quặc!
30

Trang bị cá nhân cho thành viên câu lạc bộ

quần áo ấm, khăn quàng cổ, mũ mãng
một đôi mắt
sổ tay
và bút chì

một đêm
trời quang mây tạnh

ống nhòm hay kính viễn
vọng (không bắt buộc)
người lớn
cuốn sách này

đèn pin - nó giúp bạn đọc trang sách
này, không cần chờ đến
khi mắt bạn quen
với bóng tối

một chiếc ghế êm ái
(không bắt buộc)

Chú ý!
Phải có người lớn đi kèm. Và bạn biết đấy, người lớn rất nhát, vì
thế không được rời xa họ!
Ta sẽ...
1. Mang đồ đạc (cả người lớn nữa) tới một chỗ thật tối, xa ánh sáng
đèn điện.
2. Nhìn lên bầu trời. Nếu mang theo ghế, hãy ngồi cho thoải mái và
nếu cảm thấy lạnh, cứ việc đắp chăn lên người.
Sẵn sàng chưa? Đây là hình ảnh đầu tiên về bầu trời!
31

Thám hiểm thiên hà mà không bước chân ra khỏi cửa
1. Nhìn vào chòm sao Orion (Chòm Lạp Hộ). Hình dáng nó như thế
này (Thời điểm quan sát tốt nhất là khoảng cuối năm).

Chòm lạp hộ (Orion)

Con có cần
đèn pin không?
sirius

betelgeuse

orion
nebula

rigel

2. Bạn đã thấy sao Sirius (sao Thiên lang) - ngôi sao sáng nhất trên
bầu trời chưa? Nó ở cách chúng ta 8,6 năm ánh sáng, và sáng gấp
23 lần Mặt trời. Lý do duy nhất khiến bạn có thể nhìn thẳng vào
nó là vì sao Sirius ở cách ta rất xa, không thì mắt bạn tiêu rồi.
3. Quay trở lại với chòm Lạp Hộ... Những ngôi sao có thể có màu sắc
khác nhau. Sao màu đỏ không nóng bằng sao trắng xanh. Tuy màu
sắc các ngôi sao đa phần rất khó nhận ra, nhưng bạn có thể làm
được nếu nhìn thật kỹ các ngôi sao trong chòm Lạp Hộ:
 Rigel

là ngôi sao trắng xanh khổng lồ rất nóng. Nó cách Trái đất

900 năm ánh sáng, và sáng hơn Mặt trời 100.000 lần
 Sao

Betelgeuse lạnh hơn Mặt trời, nhưng lớn gấp 800 lần và
32

sáng gấp 10.000 lần. Rất may “ngôi sao đỏ siêu khổng lồ” này
ở cách chúng ta 650 năm ánh sáng. Bạn có thể nhìn thấy nó có
màu cam rất đẹp. Ngôi sao này chính là hình ảnh của Mặt trời
trong tương lai, khi nó sắp kết thúc cuộc đời - nó sẽ phình ra và
đốt cháy rụi Trái đất. (xem thêm trang 137)
 Tinh

vân Orion trông như một đám mây nhỏ nhấp nháy - ta chỉ

nhìn thấy nó khi trời thật tối. Nằm cách Trái đất 1.300 năm ánh
sáng, nó là một phần của đám mây lớn, rộng tới 100 năm ánh
sáng. Tinh vân là một kiểu nhà trẻ sao - nơi các ngôi sao ra đời.
Rồi sẽ đến lượt ngôi sao nào ra đời đây?

Với những thành viên ở Nam Bán cầu
Từ mọi nơi trên Trái đất có thể nhìn rõ chòm Lạp Hộ, trừ Nam cực.
Nhưng với những quốc gia ở Nam Bán cầu, hình dáng của nó sẽ lộn
ngược lại. Vì thế các thành viên Câu lạc bộ Ngắm sao ở phương nam
có thể lộn ngược bản đồ lại. Hoặc nếu muốn thể hiện, các bạn có thể
ngắm nó trong tư thế trồng cây chuối!
Và thay vì tìm ngôi sao Sirius, bạn hãy tìm ngôi sao Canopus. Nó đây:

Chòm thuyền để
(carina)
canopus

Thì con đang
ngắm sao mà!

Con nhìn
“sao sao” ấy

33

Ngôi sao khổng lồ này 12.000 lần chói sáng hơn Mặt trời và cách
chúng ta 300 năm ánh sáng. Bay tới đó mất không biết bao nhiêu
năm trời. Tạm biệt! Vui lên đi!

Cá là bạn chưa biết!
Năm 2001, các nhà thiên văn phát hiện được một đám
mây “ma men” chứa đầy rượu ở gần tâm của thiên hà
chúng ta. Chắc hẳn các đệ tử Lưu linh đang tranh nhau
mua vé tới đây.
Nhưng chúng ta thì không. Chúng ta đang hướng tới ngôi sao quan
trọng nhất nằm ở giữa Hệ Mặt trời, ngôi sao mà tất cả chúng ta phải
phụ thuộc vào nó. Nếu bạn chịu khó đưa mắt sang phần kế, bạn sẽ
thấy toát mồ hôi hột!

34

MẶT TRỜI RỰC RỠ
Mặt trời là một ngôi sao vàng bình thường như hàng triệu vì sao
khác trong Ngân hà. Nhưng với chúng ta, nó thật rạng rỡ và mạnh
mẽ. Ánh sáng Mặt trời cực kỳ quan trọng cho sự sống trên Địa cầu...

Sáu điều cần biết về Mặt trời
1. Mặt trời nóng đến độ chỉ một mẩu bằng đầu kim của nó cũng đủ
đốt cháy một người cách xa 160km. CHOÁNG CHƯA!
2. Mặt trời đủ sức làm tan chảy một mũ băng dày 2,5cm ở cách nó
tới 150 triệu km chỉ trong 2 giờ 12 phút.

Đưa tôi ra khỏi đây!

Và hãy nhớ rằng... Sức nóng Mặt trời tỏa ra theo mọi hướng.

Vì thể bạn có thể xây một bức tường băng dày 2,5cm bao quanh
Mặt trời ở khoảng cách 150 triệu km.
35

Cho dù bức tường băng này sẽ dài tới 949 triệu km, Mặt trời cũng
làm nó tan thành nước trong lúc bạn đang chăm chú với một bộ phim
hay. KINH KHÔNG?
3. Mỗi giây đồng hồ, Mặt trời ngốn hết 564 triệu tấn Hydro nhiên
liệu của mình. Chắc hẳn mỗi tháng nó tốn mất khối tiền gas! Mỗi
phút, 235 triệu tấn Hydro của nó biến thành năng lượng. Nói cách
khác, mỗi giây một khối năng lượng tương đương MỘT TRIỆU con
voi được Mặt trời tỏa ra. QUÁ ...