https://thuviensach.vn

Table of Contents
Mục lục
Sơ Lược Về Tác Giả
Lời Giới Thiệu
Tấm Bùa
Tấm Bùa (2)
Tấm Bùa (3)
Tấm Bùa (4)
Người Đàn Bà Không Tim
Người Đàn Bà Không Tim (2)
Người Đàn Bà Không Tim (3)
Người Đàn Bà Không Tim (4)
Cơn Hấp Hối
Cơn Hấp Hối (2)
Cơn Hấp Hối (3)
Cơn Hấp Hối (4)
Kết Luận

https://thuviensach.vn

Mục lục
Sơ Lược Về Tác Giả
Lời Giới Thiệu
Tấm Bùa
Tấm Bùa (2)
Tấm Bùa (3)
Tấm Bùa (4)
Người Đàn Bà Không Tim
Người Đàn Bà Không Tim (2)
Người Đàn Bà Không Tim (3)
Người Đàn Bà Không Tim (4)
Cơn Hấp Hối
Cơn Hấp Hối (2)
Cơn Hấp Hối (3)
Cơn Hấp Hối (4)
Kết Luận

https://thuviensach.vn

MIẾNG DA LỪA
Honoré de Balzac
www.dtv-ebook.com

Sơ Lược Về Tác Giả
Honoré de Balzac (1799-1850) là nhà văn hiện thực Pháp lớn nhất nửa
đầu thế kỷ 19, bậc thầy của tiểu thuyết văn học hiện thực. Ông là tác giả của
bộ tiểu thuyết đồ sộ Tấn trò đời (La Comédie humaine).
Cuộc đời
Honoré de Balzac sinh ngày 20 tháng 5 năm 1799 ở Tours. Ông là con
trai của Bernard-François Balssa và Anne-Charlotte-Laure Sallambier, họ
Balzac được lấy của một gia đình quý tộc cổ Balzac d'Entraigues. Cuộc đời
ông là sự thất bại toàn diện trong sáng tác và kinh doanh - đó là tổng kết
chung về thời thanh niên của Balzac từ khi vào đời cho đến năm (1828):
Hai lần ứng cử vào Hàn lâm viện Pháp đều thất bại. Ông chỉ thật sự được
văn đàn Pháp công nhận sau khi mất. Người ủng hộ ông nhiều nhất khi còn
sống là Victor Hugo. Ông có một sức sáng tạo phi thường, khả năng làm
việc cao. Thường chỉ ngủ một ngày khoảng 2 đến 3 tiếng, thời gian còn lại
làm việc trên một gác xép.
Sự nghiệp
Giai đoạn 1829-1841
Sau tiểu thuyết lịch sử Les Chouans (Những người Chouans, 1829),
Balzac cho ra đời liên tiếp nhiều tác phẩm nổi tiếng, trong nhiều cảm hứng
và chủ đề khác nhau: La Peau de chagrin (Miếng da lừa, 1831), Le Médecin
de campagne (Người thầy thuốc nông thôn, 1833), La Recherche de l'absolu
(Đi tìm tuyệt đối, 1833), Eugénie Grandet (1833), Le Père Goriot (Lão
Goriot, 1834).

https://thuviensach.vn

Trong sự nghiệp sáng tác Balzac đã viết về nhiều đề tài và mỗi vấn đề
đều có một số tác phẩm, tạo nên sự đa dạng trong tư tưởng cũng như trong
nghệ thuật của ông. Balzac đã lần lượt đi qua nhiều phong cách trữ tình,
châm biếm, triết lý và dần dần thiết lập một hệ thống cho các sáng tác của
mình, bao gồm các chủ đề: nghiên cứu triết học (như các tác phẩm Miếng
da lừa, Đi tìm tuyệt đối, Kiệt tác vô danh...), cảm hứng thần bí (như: Louis
Lambert, Séraphita), nghiên cứu phong tục (trong đó ông thiết lập một hệ
thống các đề tài mà ông gọi là các "cảnh đời" vì cuộc đời được ông ví như
một tấn hài kịch lớn).
Giai đoạn 1841-1850
Balzac đã bắt đầu công việc tập hợp lại các tác phẩm theo chủ đề và
thống kê sắp đặt lại trong một hệ thống có tên chung là Tấn trò đời.
Tư tưởng và tài năng nghệ thuật
Balzac là nhà văn sớm có ý thức về sự tái hiện cuộc đời một cách hoàn
chỉnh ở đủ mọi góc cạnh của nó và được đặt trong hệ thống mà ông ví như
một "công trình kiến trúc của vũ trụ" với tính chất vừa hệ thống vừa hoành
tráng từ các tác phẩm của ông. Vũ trụ ấy là cuộc đời nhìn qua nhãn quang
của ông tạo nên một "thế giới kiểu Balzac" in rõ dấu ấn của "cảm hứng vĩ
mô".[1] Vì vậy, vũ trụ trong tiểu thuyết Balzac là một "vũ trụ được sáng tạo
hơn là được mô phỏng".
Phê phán hay chất phủ định cao là khía cạnh được chú ý khi nói về tiểu
thuyết Balzac: qua sự nghiệp sáng tác của Balzac cả một xã hội và con
người dưới thể chế tư sản bị phơi bày với tất cả xấu xa tiêu cực, cũng từ đây
những nỗi khổ đau, những tấn bi kịch xảy ra cho nhiều người, ở nhiều hoàn
cảnh trong một xã hội mà đồng tiền là chân lý.
Vì sở trường của Balzac là việc miêu tả cái xấu, cái ác trong xã hội tư
sản một cách thấu đáo và sắc sảo qua hệ thống ngôn từ và phong cách thích

https://thuviensach.vn

hợp, và đây cũng chính là nguyên nhân gây ra mối ác cảm của giới phê bình
đương thời đối với Balzac.
Nên những nhân vật gây ấn tượng mạnh nhất và thành công nhất của
Balzac là những nhân vật phản diện, thường được tác giả cho xuất hiện
nhiều lần trong nhiều tác phẩm để người đọc theo dõi chặng đường phát
triển tính cách, số phận, những bước thăng trầm trong cuộc chen chân trong
thế giới đồng tiền, âm mưu và tội ác (Rastignac xuất hiện trong ba quyển:
Lão Goriot, Bước thăng trầm của kỹ nữ, Miếng da lừa, hay Lucien Chardon
xuất hiện trong Vỡ mộng, Bước thăng trầm của kỹ nữ, và Vautrin trong Lão
Goriot.
Ngược lại, khía cạnh khẳng định cái đẹp trong các tác phẩm của Balzac
bị cho là yếu: "Những nhân vật đức hạnh trong tiểu thuyết Balzac khá mờ
nhạt..."[2]. hoặc: "Những nhân vật trong tiểu thuyết Balzac đều có cử chỉ
tình cảm và phong cách thông tục. Khi muốn diễn tả sự thanh lịch quý phái,
hào hiệp thì Balzac thường khoa trương một cách cầu kỳ: người phụ nữ đức
hạnh và các cô thiếu nữ được khắc họa một cách ngượng nghịu..."[3]. Vd:
Trong tác phẩm "Những quý bà cầu kỳ rởm", thì một số nhân vật đã bảo gia
nhân mang ra "một thứ chất lỏng cần thiết cho cuộc sống" (nước) để mời
khách.
Tiểu thuyết của Balzac phản ánh hiện thực xã hội không mấy tốt đẹp,
nhưng chính Balzac lại từng khẳng định:" Xã hội đã tự tách ra hoặc xích lại
gần hơn với những quy tắc vĩnh cửu, với cái chân thực, cái đẹp, tiểu thuyết
phải là một thế giới tốt lành hơn..." (Lời tựa Tấn trò đời)
Như vậy, thế giới nghệ thuật của Tấn trò đời không đơn thuần là phản
ánh cái thiện, cái ác trong xã hội, mà điều Balzac mong mỏi chính là cải tạo
xã hội ngày càng tốt đẹp hơn.
Nghệ thuật của Balzac cũng là vấn đề đã từng gây tranh cãi, khi vẫn có ý
kiến cho rằng "ông có một bút pháp thiếu thoải mái, thiếu sự thuần chất,

https://thuviensach.vn

nhưng vững vàng cụ thể đầy cá tính thể hiện một khí chất mạnh mẽ", "lối
văn tối tăm hỗn độn" (confus), "sự thông tục" (vulgaire)... Đứng trước
những biểu hiện đó nhiều nhà phê bình thời trước như: nhà lý luận lãng
mạn Sainte Beuve không thích lối thể hiện (văn phong) của Balzac, nhà
hiện thực duy mỹ - nhà văn Gustave Flaubert đã "cau mày" nhận xét "giá
như Balzac biết viết văn". Và đến thế kỷ XX nhà văn André Gide cho rằng
Balzac đã làm cho tác phẩm của ông trở nên cồng kềnh bằng "những yếu tố
hỗn tạp, hoàn toàn không thể đồng hóa được bằng tiểu thuyết". Còn Marcel
Proust lưỡng lự trước câu hỏi "nghệ thuật của Balzac có hay không?". Đồng
thời André Gide và Marcel Proust cũng thừa nhận rằng "có những nhược
điểm không thể tách rời khỏi những tác phẩm của ông".
Chú thích
[1] Cảm hứng vĩ mô: Được hiểu là những tác phẩm văn chương phản
ánh hiện thực thời đại của xã hội và số phận của con người xã hội như sự
tha hóa của con người trong xã hội mà đồng tiền chi phối tất cả giá trị đạo
đức và các mối quan hệ xã hội. Như những nhân vật trong Lão Goriot (Le
père Goriot) sẵn sàng chạy theo đồng tiền và quyền lực chà đạp lên những
giá trị đạo và tình cảm thiêng liêng nhất.
Cảm hứng vi mô: Được hiểu là những tác phẩm văn chương đi sâu vào
thế giới nội tâm của con người khi con người đứng trước những khó khăn
thách thức của cuộc sống. Cuộc đấu tranh đó là cuộc tranh đấu thầm lặng và
gay gắt giữa cái thiện và cái ác, giữa cái cao cả và cái thấp hèn diễn ra trong
nội tâm của con người. Như nhân vật ông già trong Ông già và biển cả của
Ernest Hemingway hay nhân vật Hộ trong "Đời thừa" của Nam Cao.
[2] Hônêrê đơ Banzac (Honoré de Balzac) -Trọng Đức biên soạn -Nhà
xuất bản Giáo dục.
[3] Như trên.

https://thuviensach.vn

MIẾNG DA LỪA
Honoré de Balzac
www.dtv-ebook.com

Lời Giới Thiệu
Tiểu thuyết Miếng da lừa (1831) là một trong những tác phẩm xuất sắc
đầu tiên của Honoré de Balzac, tiếp sau cuốn tiểu thuyết lịch sử Những
người Suăng (1829), chấm dứt giai đoạn những tiểu thuyết ly kỳ, kỳ quặc
mà sau này tác giả tự mình gọi là thứ "Văn chương con lợn", và mở đầu
bước phát triển mới trong sự nghiệp sáng tác của nhà văn sau mười năm tìm
tòi, mò mẫm, gian khổ, lâu dài. Từ nay Balzac đi hẳn vào con đường lớn
của chủ nghĩa hiện thực mà Miếng da lừa là một trong những mốc đầu tiên.
Khi viết Miếng da lừa, Balzac chưa nghĩ tới việc xây dựng cả pho Tấn
trò đời vĩ đại của ông, nhưng ông đã có ý kiến phải đi sát hiện thực xã hội
đương thời, mô tả toàn diện xã hội và tính quy luật trong sự phát triển của
nó, nâng sáng tác của ông lên trình độ khái quát hóa rộng rãi. Cũng vì vậy,
Miếng da lừa nghiễm nhiên trở thành một bước mở đầu, mà đã già dặn, cho
cả công trình lớn lao sáng tạo pho Tấn trò đời tương lai. Tiểu thuyết Miếng
da lừa mà Balzac sẽ xếp vào phần Khảo cứu triết học của Tấn trò đời, đã
đặt ra cả một loạt vấn đề triết lý và xã hội, nêu lên cả một loạt chủ đề mà
sau này nhà văn sẽ đề cập tới cụ thể và đầy đủ hơn trong nhiều tác phẩm
khác của Tấn trò đời.
oOo
Tóm tắt nội dung tiểu thuyết Miếng da lừa như sau:
Raphaël de Valentin là một thanh niên quý tộc phá sản, có tài năng và
chí hướng. Ban đầu anh cam chịu sống cảnh nghèo nàn trong một gian gác
xép để cần cù học tập nghiên cứu và viết sách. Nhưng anh lại khao khát tình
yêu và mơ ước một cảnh yêu đương trong nhung lụa, cho nên anh không

https://thuviensach.vn

quan tâm đến mối tình của Pauline, con gái bà chủ nhà nơi anh trọ, mặc dầu
họ ân cần chăm sóc anh rất chu đáo.
Rồi một bữa, không kiên trì được, anh nghe theo bạn là de Rastignac từ
bỏ cuộc đời lao động nghèo khổ để chạy theo cuộc sống phóng đãng, phù
hoa của xã hội thượng lưu. Anh yêu say mê nữ bá tước Foedora, người đàn
bà thời thượng có sắc đẹp và tiền của nhưng lại vô tình, thiếu thốn trái tim
để hưởng ứng mối tình chân thành và nồng nhiệt của Raphaël. Cuối cùng
anh bị Foedora cự tuyệt và anh lăn mình vào những cuộc hành lạc cho tới
khi hết nhẵn tiền, anh định ra sông tự tử.
Nhưng vừa lúc đó, Raphaël được một lão già bán đồ cổ cho một miếng
da lừa có phép màu làm thỏa mãn mọi ước nguyện của anh, nhưng mỗi lần
được toại nguyện thì miếng da lừa co lại và tuổi đời anh lại giảm đi. Nhờ
tấm bùa thiêng, Raphaël trở nên triệu phú và khi gặp lại Pauline cũng trở
nên giàu có, anh định kết hôn với nàng. Song, được toại nguyện thì miếng
da lừa cứ co lại mãi mà bản thân anh thì mang bệnh nặng. Lo sợ trước cái
chết và không làm sao phá được phép thiêng của tấm bùa, anh định hoàn
toàn lánh xa xã hội, sống một cuộc đời như cây cỏ, không ước vọng, nhưng
uổng công. Cuối cùng, bệnh càng ngày càng trầm trọng, trong một cơn
điên, anh ước mơ ân ái với Pauline và chết trong tay nàng.
oOo
Balzac bắt đầu viết Miếng da lừa vào mùa thu năm 1830, nghĩa là khi
cuộc Cách mạng tháng Bảy vừa nổ ra, đánh gục hẳn giai cấp quý tộc ngóc
đầu dậy dưới thời Trùng hưng (1815 - 1830), và đưa tầng lớp tư sản tài
chính, ngân hàng Pháp lên nắm chính quyền. Nền Quân chủ tháng Bảy
được thiết lập (1830 - 1848) thực chất là "triều đại của bọn chủ nhà băng"
với khẩu hiệu nổi tiếng mà một viên thủ tướng đương thời là Ghozau đã
vạch ra: "Hãy làm giàu". Làm giàu, chạy theo đồng tiền, tôn thờ con Bê
vàng, đó là lý tưởng duy nhất ngự trị xã hội đương thời, nó chà đạp lên tất
cả mọi thứ, từ danh dự, đạo đức cho đến tư tưởng, tình cảm... và cả đời

https://thuviensach.vn

sống con người nói chung. Xuất hiện trong hoàn cảnh xã hội đó, tiểu thuyết
của Balzac, cả pho Tấn trò đời của ông nói lên cái số phận bi thảm của con
người trong xã hội đương thời, xã hội tư sản ở đó đồng tiền thống trị, ở đó
diễn tiến "cuộc đấu tranh khốc liệt của tất thảy chống lại tất thảy", ở đó con
người bị biến chất, con người trở thành thù địch với con người. Tiểu thuyết
Miếng da lừa chính là tác phẩm đầu tiên trong đó, Honoré de Balzac bày tỏ
thái độ phủ nhận của ông, đối với cái thực tại tư sản đó, đối với giai cấp tư
sản, cụ thể là bọn tư sản tài chính, ngân hàng vừa nhảy lên nắm chính
quyền.
Nhân vật trung tâm số một của Miếng da lừa là Raphaël de Valentin.
Anh xuất thân từ một gia đình quý tộc bị phá sản, và là một thanh niên có
tài năng, có thiện ý và mang một lý tưởng cao cả. Anh say mê khoa học,
nghệ thuật và có hoài bão sáng tạo những tác phẩm phục vụ nhân loại. Để
thực hiện ý đồ đó, Raphaël sẵn sàng cam chịu một cuộc đời nghèo khổ,
thiếu thốn, hy sinh cả những thứ tối thiểu cẩn thiết. Và náu mình trong một
gian gác xép trơ trụi, anh mê mải viết tác phẩm Luận về ý chí, trong đó, với
tuổi trẻ nồng nhiệt, anh tỏ lòng tin tưởng ở con người. Ở quyền năng của lý
chí và ý chí. Nhưng rồi, chẳng bao lâu, Raphaël cay đắng nhận thấy sự lãnh
đạm ghê gớm, tàn nhẫn của xã hội đối với công việc của anh cũng như đối
với bản thân anh. Anh mau chóng nhận thức được rằng trong xã hội quý tộc
- tư sản, trí tuệ, nghị lực tài năng chẳng đáng giá là bao, những thứ đó
dường như chẳng cần thiết vì không lợi ích cho ai, chẳng ai trục lợi được
tác phẩm của anh cho nên chẳng ai quan tâm đến anh. Sống giữa kinh thành
Paris náo nhiệt mà anh cảm thấy trơ trọi như sống giữa bãi sa mạc kinh
khủng nhất, nghĩa là giữa sự lạnh nhạt của mọi người! Raphaël chỉ gặp một
ít người tốt có thiện cảm với anh trong đám những người nghèo như anh,
nhưng họ lại chẳng giúp đỡ anh nhiều. Và, thế là bao nhiêu hy vọng và mơ
tưởng tan vỡ ở người thanh niên ban đầu có thiện chí đó. Số phận của
Raphaël cũng như của bao nhiêu thanh niên khác như anh, quả thật là bi
đát: họ hoàn toàn không có khả năng thi thố tài năng trong cái xã hội đầy
những tham lam, ích kỷ, tính toán quyền lợi, tiền bạc. Quả thật trong cái xã

https://thuviensach.vn

hội đó, con đường nghiên cứu khoa học, nghệ thuật không vụ lợi vì một
mục đích cao cả, là một con đường đầy gian nan, trở ngại. Thế mà, chàng
thanh niên Raphaël lại không có đầy đủ nghị lực và quyết tâm để theo đuổi
đến cùng chí hướng của mình. Chẳng bao lâu, anh chán ngán với cuộc sống
nghèo nàn, trơ trọi trên gác xép của anh, anh muốn tìm một con đường
thành công dễ dàng và một cuộc sống đầy đủ hưởng lạc trong xã hội thượng
lưu. Và một bữa, gặp tay bạn cũ là de Rastignac rủ rê lôi kéo, anh từ bỏ mọi
ước vọng cao cả để lăn mình vào cuộc sống ăn chơi phóng đãng; anh tìm
cách len lỏi vào xã hội thượng lưu hào nhoáng; chạy theo những thú vui
trụy lạc: anh say mê cô gái Foedora kiều diễm nhưng phù phiếm, đỏm dáng
mà vị kỷ, không tâm hồn, thiếu một trái tim.
Nếu giữa Raphaël de Valentin và xã hội đương thời có mâu thuẫn tạo
nên tấn bi kịch về số phận của người thanh niên thì trái lại, những nhân vật
như de Rastignac, Foedora hay như gã tư sản Taillefer... lại chính là hiện
thân của cái xã hội đó...
Thật ra, de Rastignac cũng là một thanh niên quý tộc nghèo như
Raphaël, và trước kia, khi còn là sinh viên mới ở tỉnh nhỏ lên Paris trọ học,
anh ta cũng từng mang trong đầu một lý tưởng cao cả và có một tâm hồn
trong trắng thanh cao[1]. Nhưng rồi, do ảnh hưởng của xã hội quý tộc tư
sản Paris, hắn đã trở thành một công tử Paris ăn chơi sành sỏi mất hết tư
cách đạo đức với "chủ nghĩa phóng đãng" mà hắn muốn truyền thụ cho
Raphaël. Rastignac thật sự là con đẻ của xã hội tư sản, là "nhân vật anh
hùng" của nó. Hắn trắng trợn, tính toán, mưu thành công và địa vị trong xã
hội bằng cái giá khá đắt là sự sa đọa hoàn toàn về đạo đức và tâm hồn. Ở
một cuốn tiểu thuyết khác về sau của Balzac[2], hắn đã leo lên tới ghế
thượng thư trong chính quyền tư sản và qua cả pho Tấn trò đời mà hắn là
một nhân vật trung tâm và xuất hiện nhiều lần, trong hình tượng de
Rastignac, Balzac đã khái quát rõ ràng và đầy đủ cái chủ nghĩa vị kỷ và
hãnh tiến tư sản.

https://thuviensach.vn

Đi đôi với Rastignac là nữ bá tước Foedora, người đàn bà thời thượng
của xã hội thượng lưu quý tộc - tư sản Paris. Nàng có sắc đẹp và có tiền
của, nhưng lại không có một trái tim. Ở con người kiều diễm mà vô tình đó
không thể có những xúc động hồn nhiên, cao thượng khả dĩ đáp lại mối tình
nồng thắm chân thành của Raphaël. Nàng phối hợp trong mình nàng cái lịch
sự phù hoa của kẻ phong lưu quý tộc và cái tính toán vị kỷ của tay doanh
thương tư sản, cho nên Balzac nói rất đúng: "Foedora, chính là cái xã hội
này".
Đến như lão tư sản Taillefer, tay chủ nhà băng giàu sụ, thì rõ ràng hắn là
hiện thân số một của trật tự đương thời. Tất cả mọi quyền hành, thế lực
trong xã hội đó đều tập trung trong tay bọn chủ nhà băng, bọn người có
vàng như Taillefer. Xưa kia bọn chúng làm giàu bằng tội ác và ngày nay
bọn chúng là chủ nhân thật sự của xã hội, bọn chúng đứng trên cả pháp luật
và quyền lực quốc gia. Hãy nghe Taillefer trắng trợn tuyên bố trong một
bữa tiệc đế vương mà hẳn là chủ nhân: "Thưa các ngài, xin nâng cốc chúc
cho quyền lực của vàng. Ông de Valentin trở thành sáu lần triệu phú là nắm
được quyền hành. Từ nay, đối với ông lời ghi trên đầu Pháp điển: "Mọi
người Pháp đều bình đẳng trước pháp luật" là một lời nói láo. Ông ấy sẽ
không tuân theo pháp luật, pháp luật sẽ tuân theo ông ấy. Đối với bậc triệu
phú thì không có đoạn đầu đài không có đao phủ". Thật không còn lời nói
nào điển hình hơn để khái quát bản chất của xã hội tư sản do đồng tiền ngự
trị!
Cái xã hội quý tộc tư sản đó còn được thể hiện ở một khía cạnh khác
trong hình tượng đám người thượng lưu sống nhàn hạ bên suối nước nóng,
nơi mà Raphaël tới để dưỡng bệnh. Cuộc xung đột giữa Raphaël và bọn
người đó nói lên một cách sắc nhọn cái luật thú rừng man rợ chi phối mọi
quan hệ giữa người với người, Balzac viết: "Cái xã hội hào hoa trục xuất ra
khỏi nó những kẻ đau khổ, như một người tráng kiện tống ra khỏi thân thể
mình một nguyên tố bệnh tật. Xã hội thượng lưu kinh hãi những đau thương
và bất hạnh, nó sợ chúng như bệnh lây, nó không bao giờ do dự giữa chúng

https://thuviensach.vn

và thói hư, thói hư là một xa xỉ phẩm..., nó không bao giờ buông tha kẻ đấu
sĩ bị ngã gục: nó sống trên tiền bạc và sự nhạo báng... Yếu thì chết! Đó là
lời nguyền của cái thứ giai cấp kỵ sĩ được thiết lập ở hết thảy các dân tộc
trên quả đất vì ở đâu đâu kẻ giàu có cũng ngoi lên và câu châm ngôn đó
được ghi trong đáy những quả tim do giàu có nhào nặn, hay do giai cấp quý
tộc nuôi dưỡng... Trung thành với bản hiến chương của chủ nghĩa vị kỷ đó,
xã hội rất mực khắc nghiệt đối với những kẻ nghèo khổ dám táo bạo đến
làm ngăn trở những hội hè của nó, làm phiền nhiễu những lạc thú của nó.
Kẻ nào đau khổ về thể xác hay tâm hồn, không tiền của hay quyền hành là
một tên cùng đinh...".
oOo
Đối lập với bọn thượng lưu ích kỷ và đồi bại của xã hội quý tộc - tư sản,
Balzac, với cảm tình rõ rệt, vẽ lên hình ảnh trong sáng, thanh cao của những
người nghèo khổ, những người yếu thế như mẹ con Pauline, như người lão
bộc Jonathas, giáo sư Porriquet hay như những người nông dân ở miền suối
nước. Không phải ngẫu nhiên mà những con người hiền lành, chất phác,
đôn hậu lại có thiện cảm với Raphaël de Valentin và giúp đỡ anh một cách
vô tư. Nhưng trước mối tham vọng cá nhân vô hạn của Raphaël, sự giúp đỡ
có hạn của họ trở thành bất lực cả khi anh còn sống nghèo khổ trong gian
gác xép, cho tới lúc anh đã trở thành giàu có nhưng lại mang bệnh tật hiểm
nghèo.
Nổi bật lên trên đám người nghèo mà có tấm lòng vàng đó là hình ảnh
cô gái Pauline ngây thơ, chân thật, khiêm tốn, cần cù, và cũng trung hậu,
nồng thắm. Pauline, tương phản với Foedora, là tượng trưng cho mối tình
chân chính thắm thiết và lòng xả kỷ cao quý. Nhưng trong xã hội tư sản đồi
bại, hình tượng nàng mang tính chất một ước mơ lý tưởng đối với Raphaël,
và trên thực tế, sự giúp đỡ hy sinh của nàng cho Raphaël đã không có hiệu
quả cả khi nàng còn nghèo khổ lẫn khi nàng đã trở thành giàu có. Không
phải không có lý do mà ở phần kết thúc tác phẩm, Balzac trình bày hình

https://thuviensach.vn

tượng Pauline như một chiếc bóng, một nàng tiên, một thiên thần khi ẩn,
khi hiện, vô hình, trái lại, Foedora kia, Foedora phù hoa và tính toán, vị kỷ
và vô tình, mới là sự thật trăm phần trăm, cái sự thật sờ sờ mà người ta bắt
gặp ở bất cứ nơi nào trong xã hội đương thời.
oOo
Raphaël de Valentin với lòng đầy tham vọng nhưng tinh thần yếu đuối
không đủ can đảm kiên trì một cuộc sống trong sạch nhưng nghèo nàn thiếu
thốn. Cố nhiên anh không đáp lại mối tình ngây thơ, chân thật, thắm thiết
của một nàng Pauline nghèo khổ. Bị cám dỗ bởi lối sống phóng đãng của
Rastignac, và khát khao chia sẻ với Foedora mối tình trong nhung lụa, anh
hăm hở lăn mình vào xã hội thượng lưu để rồi hứng lấy biết bao nỗi đau
khổ, đắng cay mà một kẻ nghèo như anh tất nhiên phải chịu đựng, kể từ
việc thiếu vài hào đi xe để tới nhà tình nhân cho đến việc xoay tiền mua vé
lô đi xem hát với người yêu. Rút cục, khi hết đường xoay tiền mà tình yêu
thì bị cự tuyệt, anh quyết định trẫm mình để kết liễu đời.
Nhưng ở đây, Honoré de Balzac mượn một yếu tố quái dị để nhấn mạnh
và làm nổi bật hơn nữa chủ đề tiểu thuyết của ông: đó là sự xuất hiện của
lão già bán đồ cổ và miếng da lừa thần bí. Cần chú ý rằng việc sử dụng yếu
tố quái dị, thần bí ở đây không hề làm giảm sút tính hiện thực của tác phẩm,
vì tựu trung cái đó không phải là cái quyết định sự phát triển của chủ đề, mà
nó cũng không tách rời nhân vật chính ra khỏi hoàn cảnh xã hội thực tại với
tính quy luật trong sự phát triển của nó. Xét cho kỹ, những gì xảy ra cho
Raphaël sau khi anh thăm cửa hàng đồ cổ và chiếm hữu miếng da lừa vẫn
có thể giải thích được một cách rất tự nhiên: từ việc anh được các bạn giới
thiệu để tham dự bữa tiệc đế vương của tay tư bản Taillefer đến việc anh
được hưởng một món gia tài kếch xù của người họ ngoại, cho tới cái chết
của anh vì bệnh lao, hậu quả của cuộc đời trác táng theo sau một thời gian
sống thiếu thốn kham khổ. Trái lại, yếu tố kỳ ảo ở đây chính là một phương
tiện nghệ thuật được nhà văn xử lý một cách tài tình để phóng đại, để khái

https://thuviensach.vn

quát hóa, chỉ rõ đầy đủ và sâu xa hơn bản chất của xã hội, của cuộc sống
đương thời, do đó mà cuốn tiểu thuyết càng có sức thuyết phục mạnh hơn.
Lão già bán đồ cổ tập trung trong tay hắn bao nhiêu của báu thế gian là
tượng trưng hùng hồn cho cái thế lực vạn năng, cái quyền hành phi thường
của đồng tiền, còn miếng da lừa là hình ảnh cụ thể, là sự khái quát hóa triết
lý cái số phận bi thảm của con người bị hủy hoại, phá phách, bị xén cắt về
nhân phẩm, tư cách cũng như về thể xác, tuổi đời trong cuộc sống cá nhân
vị kỷ chạy theo đồng tiền, chạy theo làm giàu và hưởng lạc nó là lý tưởng
duy nhất của xã hội tư sản.
Điều đáng chú ý là tính cách nhân vật Raphaël de Valentin vẫn tiếp tục
phát triển một cách logic, theo quy luật, sau khi trở nên giàu có cũng như
trước kia. Con người đầy tham vọng cá nhân đó sau khi tiếp xúc với
Rastignac, Foedora, với xã hội thượng lưu nói chung, không tránh khỏi tiêm
nhiễm phải cái nọc độc, bệnh hủi của chủ nghĩa vị kỷ tư sản. Và giàu có
không làm cho anh sống cởi mở, khoáng đạt, rộng rãi hơn, trái lại, với tính
vị kỷ làm khô héo, cằn cỗi tâm hồn con người, anh lại càng co mình thêm
vào cái vỏ cứng của chủ nghĩa cá nhân. Chủ nghĩa vị kỷ lên đến tuyệt đỉnh
khi Raphaël trở nên giàu có mà lại biết mình mang bệnh tật hiểm nghèo
không tránh khỏi cái chết. Anh chỉ còn biết bằng bất cứ giá nào cứu sống
cái tính mạng của anh, đến mức anh chỉ còn nhìn thấy duy nhất bản thân
mình, và tự coi mình, là tất cả vũ trụ: "Đối với anh không còn vũ trụ nữa, cả
vũ trụ nằm trong con người anh". Và Raphaël, trên thực tế, đã chết về tâm
hồn từ trước khi anh chết về thể xác!
oOo
Tiểu thuyết Miếng da lừa cùng với một loạt tác phẩm khác xuất hiện
khoảng những năm 1830 - 1831 thật sự đã đánh dấu một giai đoạn phát
triển mới trong phương pháp sáng tác của Honoré de Balzac. Ở Miếng da
lừa, người ta thấy rõ ràng hơn hết những dấu hiệu chuyển biến của nhà văn
từ phong cách lãng mạn ban đầu sang bước trưởng thành, già dặn của một

https://thuviensach.vn

nhà hiện thực chủ nghĩa lớn. Yếu tố kỳ ảo còn giữ một vị trí quan trọng ở
đây sẽ ít dùng đến trong những tác phẩm sau này. Nhưng đối với độc giả
Pháp vào năm 1831, ngay trong Miếng da lừa cái căn bản nổi bật, vẫn là
bức tranh toàn diện xã hội Pháp dưới thời Louis - Philippe được khái quát
hóa với những tính cách điển hình của xã hội quý tộc - tư sản Pháp đương
thời và do bao nhiêu chi tiết chân thực sinh động, sắc nhọn tạo nên. Từ
quang cảnh sòng bạc ảm đạm bi đát ngay trong những trang đầu tiên đến
quang cảnh gian hàng đồ cổ đồ sộ uy nghiêm, huyền ảo tiếp theo sau, từ
không khí náo nhiệt, phức tạp và hỗn độn của phòng tiệc nhà Taillefer, hết
sức huy hoàng mà cũng nhơ nhớp đến cực độ, với bao nhiêu khách ăn đủ
hạng, mỗi người nói một thứ ngôn ngữ riêng thể hiện rõ rệt tính cách và cá
tính của từng người, cho đến những cuộc gặp gỡ, tiếp xúc giữa Raphaël với
các nhà bác học, các thầy thuốc, mỗi người tiêu biểu cho một xu hướng tư
tưởng khác nhau, có khi đối lập, của nền khoa học và học thuật đương
thời... tất cả là những chi tiết hết sức phong phú tạo nên cái môi trường xã
hội hiện thực một cách sắc nét để hình thành và phát triển có quy luật tính
cách của những nhân vật chủ yếu kể trên, đặc biệt là của Raphaël de
Valentin.
Cho nên không lấy làm lạ rằng tiểu thuyết Miếng da lừa là tác phẩm đầu
tiên làm cho Balzac nổi tiếng bước lên địa vị một nhà văn lớn. Cũng không
lạ rằng nó đã được các văn hào thế giới cỡ lớn hết sức hâm mộ kể từ Goëthe
cho đến M. Gorki. Và cho tới nay, nó vẫn là một tác phẩm được rất nhiều
độc giả khắp các nước hoan nghênh.
TRỌNG ĐỨC
Chú thích
[1] Trong cuốn tiểu thuyết Lão Goriot (Nhà xuất bản Văn học, 1967) ra
đời năm 1834 (sau Miếng da lừa), Balzac kể lại thời kỳ Rastignac mới lên
Paris và được giáo dục bước đầu như thế nào trong cái xã hội quý tộc - tư
sản Paris.

https://thuviensach.vn

[2] Xem tiểu thuyết Người đại biểu của Arcis (Le député d'Arcis) của
Balzac.

https://thuviensach.vn

MIẾNG DA LỪA
Honoré de Balzac
www.dtv-ebook.com

Tấm Bùa
KViện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Sterne, Tristram Shandy,
Chương CCCXXII[2]
Khoảng cuối tháng Mười - năm ngoái[3], một chàng thanh niên bước tới
khu Hoàng cung[4] vào lúc các sòng bạc mở cửa, theo đúng như pháp luật
vẫn che chở một dục vọng vốn dĩ đánh thuế được. Chẳng ngập ngừng cho
lắm, anh ta leo cầu thang lên cái sòng tên gọi là sòng số 36.
- Bỏ mũ ra, thưa ngài! - Một lão già loắt choắt, mặt tái nhợt gọi bảo
chàng trai, giọng cộc lốc và gắt gỏng, lão ta đang ngồi xổm trong bóng tối,
sau một hàng bao lơn, đột nhiên đứng lên, thò ra bộ mặt rập khuôn theo một
kiểu bỉ ổi.
Khi anh bước vào một sòng bạc, luật lệ đầu tiên là lột của anh chiếc mũ.
Phải chăng đó là một ngụ ý trong giáo lý của Thượng đế? Hay phải chăng
đó là một cách ký kết bản giao kèo hắc ám bắt anh phải nộp một vật nào
đấy làm bằng? Hoặc giả đó là buộc anh phải giữ một thái độ kính trọng
trước những kẻ sắp sửa lấy được tiền của anh? Hoặc giả đó là bọn cảnh sát
ẩn nấp ở khắp các cống rãnh xã hội cần biết tên kẻ bán mũ cho anh, hay
chính tên anh nếu anh đã ghi nó vào mũ? Sau nữa, hay là để đo cái sọ anh
và làm một bản thống kê bổ ích về dung lượng bộ não của quan viên làng
đen đỏ? Về vấn đề trên đây thì nhà đương cục hoàn toàn im lặng. Nhưng,
anh nên biết rằng, anh vừa bước tới gần tấm thảm xanh là chiếc mũ của anh
đã không thuộc về anh nữa: anh thuộc về đám bạc, bản thân anh, tài sản của
anh, cái mũ của anh, chiếc can của anh và chiếc áo tơi của anh. Khi anh ra
về, thần Đổ bác, bằng hành động châm biếm tàn nhẫn, sẽ chứng minh với

https://thuviensach.vn

anh rằng trả hành lý cho anh là còn để lại cho anh chút gì rồi đó. Tuy nhiên,
nếu anh có một chiếc mũ mới, anh sẽ phải thiệt thòi nhận lấy bài học là khi
nào đi đánh bạc thì phải khoác bộ đồ con bạc. Sự ngạc nhiên của chàng lạ
mặt khi nhận được phiếu ghi số gửi mũ, may mắn vành mũ của anh ta đã
hơi bợt lông, đủ tỏ là tâm hồn anh ta còn ngây thơ. Lão già bé nhỏ, chắc
rằng ngay từ lúc còn ít tuổi đã ngụp mình trong những cuộc vui sôi nổi của
cuộc đời con bạc, đưa con mắt lờ đờ, nguội lạnh nhìn anh ta, trong con mắt
đó một triết gia có lẽ sẽ nhìn thấy những cảnh cơ cực ở nhà thương, những
nỗi bơ vơ của kẻ bị bại sản, những biên bản của bao nhiêu vụ tự tử bằng hơi
ngạt, những bản án khổ sai, chung thân, những cảnh đi này biệt xứ ở
Guazacoalco[5]. Con người đó, với bộ mặt dài trắng bệch chỉ còn được nuôi
sống bằng những bữa cháo sền sệt của Darcet[6], là hình ảnh nhợt nhạt của
dục vọng trình bày dưới trạng thái đơn thuần nhất của nó. Trong những nếp
nhăn của hắn có vết tích của những khổ nhục xưa kia, chắc rằng hắn đã ném
vào cuộc đỏ đen đồng lương còm cõi của hắn ngay bữa lĩnh tiền; giống như
con ngựa tồi dạn dày với roi vọt, chẳng có gì làm cho hắn giật mình được;
hắn nhất thiết vô tình trước những tiếng rên rỉ nghẹn ngào của những con
bạc bị cháy túi bước ra, trước những lời chửi rủa âm thầm, những con mắt
ngây dại của họ. Hắn là hiện thân của thần Đổ bác. Nếu chàng trai kia đã
ngắm nhìn lão canh cửa[7] thiểu não đó thì chắc hẳn anh ta sẽ tự nhủ:
"Trong gan ruột lão này chỉ còn có một cỗ bài.". Nhưng chàng lạ mặt chẳng
lắng nghe cái lời khuyên can bằng xương thịt đó mà ý hẳn Thượng đế đã
đặt tại đó, như Người đã bày ra cảnh ghê tởm trước cửa mọi chốn xấu xa;
anh ta quả quyết bước vào gian phòng, nơi đây tiếng vàng làm cho mê lóa
những giác quan đầy háo hức. Chắc hẳn chàng trai kia bị xô đẩy tới đó bởi
cái hợp lý nhất trong những lời hùng biện của J.J. Rousseau[8], mà nội
dung thê thảm hình như là thế này: Đúng, tôi quan niệm được một người đi
đánh bạc; nhưng là khi giữa hắn và cái chết, hắn chỉ còn nhìn thấy đồng
écu[9] cuối cùng của hắn.
Vào buổi tối, các sòng bạc chỉ có một chất thơ tầm thường, nhưng hiệu
quả của nó chắc chắn như hiệu quả của một tấn kịch có đổ máu. Các phòng

https://thuviensach.vn

đầy khách xem và con bạc, có những ông già nghèo la cà ở đó để sưởi ấm,
có những bộ mặt nhớn nhác, có những cuộc hành lạc bắt đầu trong cốc rượu
và sẵn sàng kết thúc dưới sông Seine; nhiệt tình lai láng, nhưng khách làng
chơi nhiều quá khiến anh chẳng trực diện ngắm được con quỷ đỏ đen. Buổi
dạ hội quả là một vở hòa tấu trong đó cả đoàn la thét, ở đó mỗi nhạc cụ của
giàn nhạc ngân giọng của nó. Anh sẽ thấy ở đấy nhiều kẻ có danh giá tới để
tiêu khiển và trả tiền như họ trả tiền để xem hát, chè chén, hay như khi họ
tới một gian gác xép mua rẻ những mối hận đau đớn trong vài ba tháng.
Nhưng anh có hiểu chăng tất cả cái gì là điên cuồng và là hăng hái trong
tâm hồn một người sốt ruột đợi sòng bạc mở cửa? Giữa con bạc buổi sáng
và con bạc buổi tối có sự khác nhau như giữa anh chồng hờ hững và gã tình
nhân ngây ngất chờ người yêu dưới cửa sổ. Chỉ buổi sáng mới xuất hiện cái
lòng say mê hồi hộp và cái túng quẫn ở trạng thái kinh khủng bóc trần của
nó. Lúc bấy giờ anh có thể ngắm nhìn một con bạc chính cống, một con bạc
đã từng bỏ ăn, bỏ ngủ, chẳng...